• 0 نقد و بررسی
{{shahrAboHavaData.name}}
{{shahrAboHavaData.weather.main}} {{shahrAboHavaData.main.temp}}

آب و هوا

عکس های مسافران

نقشه

0 نقد و بررسی برای این جاذبه ثبت شده است.

معرفی

مناطق گرمسیری برای تامین آب مورد نیاز خود از قنات‌ها استفاده می‌کردند که در اطراف محل‌های مسکونی وجود داشته است. معماران برای ذخیره‌ی آب و نگه داری آن محل‌هایی به نام یخدان را ساختند. یخدان‌ها با استفاده از سنگ ساروج، سرب و خشت ساخته می‌شدند. یخدان‌ها در عمق‌های حدودا 12 متری از سطح زمین و به منظور ذخیره سازی یخ و همچنین سرد نگه داشتن آب ساخته شده‌اند. یخدان‌ها تبخیر آب را به حداقل می‌رسانند و در تابستان یخ مورد نیاز مردم را تامین می‌کردند. کرمان یکی از مراکز این یخدان‌ها است.

یخدان مویدی

یخدان زریسف

یخدان لنگر

معروف ترین یخدان‌های شهر کرمان عبارت هستند از یخدان چوب مفیدی (جو مویدی)، یخدان‌های زریسف، یخدان رحیم آباد و یخدان مویدی. از یخدان مویدی به عنوان ستاد تسهیلات سفر، اطلاع رسانی و تحقیقات گردشگری در میان باغ ملی شهر کرمان استفاده می‌کنند. بقیه ی یخدان ها تماما از بین رفته اند و اثری از آنها باقی نیست. آب این یخدان ها از قنات ها تامین می شده و فالوده فروشان صاحب آنها بودند و بعضی هم وقف عام بوده اند. به این یخدان ها باید یخدان محله ی ریگ آباد را هم اضافه کرد که بازسازی شده است. اگر پای صحبت قدیمی های کرمان بنشینید، می گویند که در ساعات ابتدای صبح های تابستان فالوده فروش های کرمانی که فالوده ای کرمانی را، که مخصوص اهالی این شهر است، در سایه ی یخچال ها درست می کردند و به مردم می فروختند. هنوز هم مردم کرمان از سایه ی یخدان مویدی کرمان استفاده می کنند و این بنا یکی از بزرگ ترین تفرجگاه های کرمان است.

یخدان‌ها را به صورت گنبدی می‌ساختند تا جذب حداقلی نور و گرمای خورشید صورت بگیرد و دما در داخل یخدان‌ها پایین باشد و همچنین اطراف گنبد دیوار می‌ساختند که نور کمتری با گنبد در تماس باشد. عناصر تشکیل دهنده ی یخدان ها عبارتند از: مخزن، حصار، استخر، چاله ی یخ. پلان مخزن دایره ای شکل است که گنبدی از نوع پستو بر روی آن احداث کرده اند. چال یا گودال یخدان، گنبد مخروطی شکل است.

روش تهیه ی یخ این یخچال ها بسیار جالب است:

در پشت دیوارهای بلند و قطور آن سطوحی صاف تعبیه می کردند که در شب های زمستان به طور یکنواخت روی آن قرار می گرفت و در سرمای شدید زمستان یخ می بست. وظیفه ی دیوار بلند این بود که در طول روز از تابش آفتاب بر روی آب های منجمد شده ی قبلی جلوگیری کند در صورتی که در شرق و غرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ گیری می تابید، آن وقت در این نقاط هم دیوارهای جانبی بنا می کردند.

مقدار آبی که هر شب روی توده های منجمد از یخ های قبلی هدایت می شد تا حدودی بود که سرمای یک شب بتواند آن را منجمد سازد و یا به عبارت دیگر ارتفاع آب روی سطوح یخ گیر از چند سانتی متر تجاوز نمی کرد. این شرط فنی به خوبی می رساند که یخچال سازان مجبور بودند با کمال دقت سطوح یخ گیری را طراز کنند.

پس از آن تقریبا قطر یخ به 30 تا 40 سانتیمتر می رسید. یخ ها را قطعه قطعه کرده و به داخل منابع یخ که به مثابه ی همان آب انبارهای مدور تعبیه شده بود و در مجاورت سطوح یخ گیری قرار داشت می ریختند و انبار می کردند. در کف انبار یخ، یک یا چند چاه پیش بینی شده بود تا آب هایی که احتمالا در فصل گرما از آب شدن یخ ها به وجود می آمد از کف انبار دور شود و روی هر طبقه از یخ ها مقداری کاه می ریختند تا از چسبیده شدن آنها به یکدیگر جلوگیری شود. این مخازن یخ دو راهرو داشتند که یکی برای انباشتن یخ ها پس از تهیه به کار می رفت و دیگری برای بیرون آوردن آن در فصل تابستان.

در کرمان هم یخدان هایی در حومه شهر بود که در روزهای یخبندان زمستان، آب در استخر کنار آن می ریختند و آب یخ می بست. صبح زود یخ ها را می شکستند و داخل یخدان می ریختند تا پر می شد. سپس درب آن را می بستند و در تابستان باز می کردند و از یخ داخل آن بار کرده و به بازار می آوردند.

بعد کجا برویم؟

قلعه دختر، قلعه اردشیر، مجموعه‌ی ابراهیم خان، باغ شاهزاده ماهان، گنبد جبلیه.

تاریخچه

یخدان مویدی در 2 آبان سال 1378 با شماره ثبت ۲۴۳۷ به ثبت ملی رسید. یخدان مویدی در اواخر دوره سلجوقیان به دستور موید الدین ریحان،از کارگزاران نزدیک حکومت سلجوقی ساخته شده است. گرچه برخی هم می گویند این اثر در دوره ی صفویه ساخته شده است. یخدان مویدی خرداد 1393 با موافقت سازمان میراث فرهنگی به زورخانه ی علمدار تغییر کاربری داد.

یخدان زریسف (مربوط به دوره ی قاجار) در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۳۵۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

یخدان جو مویدی (دوره ی قاجار) در 10 دی 1381 با شماره ی 6755 اثر ملی شد.

یخدان لنگر (مربوط به دوره ی قاجار) 22 مرداد 84 هم با شماره ی 13280 در فهرست آثار ملی ثبت شد. این یخدان در سال ۱۲۸۷ قمری در زمان حکومت مرتضی قلی خان وکیل الملک ثانی، به دست شخصی به نام کاظم زاده از خشت بنا شده است و درآمد حاصل از فروش یخ های این یخدان صرف مدرسه ی علمیه ی شیخیه ی لنگر می شده است. اکنون باران های سیل آسا و بادهای منطقه به شدت این بنا را فرسایش داده اند و حالت پلکانی یخدان به کلی از بین رفته و شبیه کوهی آتشفشانی شده است. امین ماهانی، نماینده ی میراث فرهنگی در ماهان، شهریور 94 خبر داد: در روستای لنگر یک سایت گردشگری شامل یخدان، مقبره ی شیخ عبدالسلام، محوطه های تاریخی و خانه های قدیمی در حال طراحی است. یخدان لنگر، امروزه تبدیل به زباله دانی شده است.

چرا برویم

  • دیدن یکی از انواع سازه‌های قدیمی شهر کرمان و نحوه‌ی نگه‌داری آب؛ یخدان‌ها

کی برویم ؟

  • در تمام طول سال می‌توان به دیدن یخدان ها رفت. حدود 20 دقیقه بازدید از هر یخدان زمان می‌برد.

کجاست ؟

استان کرمان، شهر کرمان.

چطور برویم

با وسیله‌ی شخصی: در شهر کرمان به سمت باغ ملی، یخدان مویدی در میدان قرار دارد. یخدان زریسف در خیابان زریسف (شهداء)، چهار راه آلاشت قرار دارد. یخدان جو مویدی در خیابان سام است. یخدان لنگر نیز در روستای لنگر (خیابان ولی عصر، کنار قبرستان) در بخش ماهان کرمان است.

حمل و نقل عمومی: با تاکسی‌های درون شهری و اتوبوس‌های درون شهری می‌توان به این مکان رفت. تاکسی های خطی و دربست در کرمان هزینه ی کمی دارند. یک تاکسی دربستی با یک ساعت سرویس، 7500 تومان هزینه دریافت می کند (در سال 94).

هزینه ها

جز هزینه رفت و آمد هزینه‌ی دیگری ندارد.

همان حوالی

رستوران ها

هتل ها

  • یخدان‌ها در شهر قرار دارند و می‌توان به تمام رستوران‌ها و هتل‌های سطح شهر مراجعه کرد. هزینه‌ی یک شب اقامت در هتل‌های شهر کاشان (در سال 94) از 126 هزار تومان تا 230 هزار تومان است.

دانستنی ها

اشتراک گذاری :